Trước những ý kiến phản hồi về đề xuất tăng thuế giá trị gia tăng (GTGT) mà Bộ Tài chính đang đưa ra, Quốc Hội và Công luận cần lời giải thích thuyết phục hơn. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với GS - TS Trần Ngọc Thơ (Đại học Kinh tế TP.HCM) thông qua 4 vấn đề lớn nhất liên quan đến việc đề xuất tăng thuế GTGT.

Triển vọng kinh tế bất định, vì sao lại tăng thuế GTGT?

Theo tính toán của các chuyên gia, hiện tại kinh tế chính trị thế giới khác xa vài năm trước. “Bất định” là 2 từ tóm gọn nói đến diễn biến quốc tế tác động riêng đến Việt Nam. Trên thị trường hiện nay, hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) bế tắc, hàng loạt hiệp định mậu dịch tự do khác mà Việt Nam đang đàm phán và chưa biết sẽ tác động ra sao tới nền kinh tế một khi hoàn tất. Hàng loạt tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF)… Khoảng 3% là dự báo tăng trưởng toàn cầu, tăng trưởng toàn cầu có tác động rất đáng kể đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Hiện tại, nền kinh tế trong nước cũng còn gặp nhiều khó khăn, thử thách, môi trường đầu tư kinh doanh vẫn còn nhiều trở ngại. Tình trạng thu chi ngân sách và nợ công đang gây khó khăn trong việc tăng trưởng kinh tế trung và dài hạn.

Về nguyên tắc, trước tình trạng bất định của kinh tế toàn cầu và trong nước, các doanh nghiệp và người dân còn đang bối rối bởi đề xuất giá trị gia tăng thuế GTGT đi ngược lại với xu hướng chung của thế giới.

Tăng thuế GTGT gây nhiều nổi lo về tình trạng lạm phát, suy giảm tăng trưởng kinh tế

Tăng thuế GTGT, đối tượng chịu tác động trực tiếp chính là người tiêu dùng
Tăng thuế GTGT, đối tượng chịu tác động trực tiếp chính là người tiêu dùng

Trong khi nền kinh tế Việt Nam còn nhiều biến động, việc tăng thuế GTGT vào bất kỳ giai đoạn phát triển nào cũng đều là quyết định nhạy cảm, gây tác động mạnh mẽ đến tất cả người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Chưa kể đến sẽ gây ảnh hưởng cho việc tăng trưởng kinh tế, lạm phát và công ăn việc làm của người lao động.

Dựa theo thực tế các quốc gia cho thấy, việc tăng thuế GTGT vào thời điểm nhạy cảm thường là nguyên nhân dẫn đến lạm phát, tăng trưởng kinh tế sụt giảm và thất nghiệp nhiều hơn. 

Điển hình là Nhật Bản. Ngày 1/4/2014 Nhật Bản thực hiện tăng thuế GTGT, chỉ 3 tháng sau đó kinh tế nước này đã sụt giảm 6,8%, mức sụt giảm gây chấn động hơn cả ảnh hưởng của trận sóng thần vào tháng 3/2011; tỷ lệ thất nghiệp tăng 3,7% sau 4 tháng và chỉ số giá tiêu dùng tăng 3,4%. 

Rất nhiều câu hỏi đặt ra rằng đề xuất tăng thuế GTGT của Bộ Tài Chính đã hóa giải được những nỗi lo trên?

Tăng thuế GTGT góp phần tăng chi tiêu chính phủ, tăng gánh nặng thuế cho người lao động

Giai đoạn 1970 – 1980 tại Mỹ, cứ mỗi USD thuế tăng lên thì chi tiêu chính phủ tăng thêm 1,22 USD. Nghiên cứu ở các nước thuộc Tổ chức  Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cũng cho thấy gánh nặng thuế trung bình ở các quốc gia áp đặt thuế GTGT cao hơn các nước không áp đặt thuế GTGT là 31,6%. Một con số chênh lệch khá lớn, càng chứng tỏ sự ảnh hưởng của thuế GTGT đối với cuộc sống người dân. 

Việc tăng thuế GTGT sẽ kích hoạt chính phủ chi tiêu thường xuyên, lãng phí ngân sách, lạm chi. Người dân đang thực sự mong chờ lời giải thích thỏa đáng từ phía Bộ Tài Chính về lợi ích của việc tăng thuế GTGT. 

Tăng thuế GTGT gây tác động lớn đến thành phần ngoài Chính phủ

Trong khi ngân sách Nhà nước tăng nguồn thu sẽ không tránh khỏi việc sử dụng phóng khoáng hơn trong các khoản chi tiêu, thì về phía doanh nghiệp và các hộ gia đình lại có xu hướng trái ngược. Họ tiết kiệm chi tiêu, cắt giảm sản xuất và hạn chế đầu tư hơn, những người giàu có sẽ chọn giải pháp trữ vàng, ngoại tệ để bảo toàn toàn sản trước sự mất giá của đồng tiền do thâm hụt ngân sách nhà nước. 

Theo dự báo, nếu Chính phủ, doanh nghiệp, các hộ gia đình và tầng lớp giàu có có những hành vi biến động thì nhanh chóng đồng tiền nội tệ sẽ bị mất giá, dẫn đến lạm phát và nhiều hệ lụy cho nền kinh tế Việt Nam vốn chưa ôn định. 

Về phía Bộ Tài Chính đã đưa ra các chuẩn mực quốc tế để giải thích cho đề xuất tăng thuế GTGT, nhưng chuẩn mực nào khi áp dụng vẫn phải xem xét tính phù hợp, tác động tốt hay xấu tại đất nước đó. Liệu đề xuất mà Bộ đưa ra sẽ là giải pháp tốt cho nền kinh tế Việt Nam?